ΦΡΕΝΤΡΙΚΣΤΑΝΤ

Το Φρέντρικσταντ είναι άλλη μια πόλη που βοηθά να ξανασκεφτούμε την ευρωπαϊκή ιστορία. Μια πόλη που γεννιέται την περίοδο της Αναγέννησης ζει τη βιομηχανική ανάπτυξη και στον 20ο αιώνα την επακόλουθη αποβιομηχάνιση. Έχουν γίνει εκτεταμένες συζητήσεις, ομιλίες κι εργαστήρια το 2018. Το ενδιαφέρον και η σχέση με τους κατοίκους και τους θεσμούς παραμένει. Έπεται συνέχεια.

ΦΡΕΝΤΡΙΚΣΤΑΝΤ

Η πόλη του Φρέντρικσταντ (Fredrikstad) βρίσκεται στη νοτιοανατολική Νορβηγία, στo δέλτα του ποταμού Γκλόμα (Glomma), νότια της πρωτεύουσας Όσλο. Βρίσκεται στην επαρχία Όστφολντ (Østfold) και έχει γύρω στους 80.000 κατοίκους.

Ιδρύθηκε το 1567 από τον Φρειδερίκο Β’ της Δανίας σαν υποκατάστατο μιας κοντινής πόλης του Σαρπσμπόργκ (Sarpsborg) που ενώ καταστράφηκε ολοκληρωτικά στον πόλεμο με την Σουηδία τελικά δεν εγκαταλείφθηκε και υπάρχει ακόμα. Η πόλη του Φρέντικσταντ, πόλη υπόδειγμα του 16ου αιώνος, του ευρωπαϊκού 16ου αιώνος, είναι παραδοσιακά το αντίπαλο δέος της πόλης του Μος που βρίσκεται σε απόσταση μισής ώρας.

Το Φρέντρικσταντ, σε αντίθεση με το Μος, δεν είναι μια πόλη αυτοφυής και το φρούριο της είναι ένα από τα καλύτερα διατηρημένα στην Ευρώπη. Την πρώτη ακμή της την χρωστάει στους μύλους που κόβαν ξύλα με τη δύναμη του ποταμού. Μέσα στα χρόνια παρουσίασε μεγάλη βιομηχανική ανάπτυξη που, όπως κι αλλού, άρχισε να χάνεται την δεκαετία του 1980. Τώρα αυτή η διαδικασία έχει ολοκληρωθεί και η πόλη αναζητά νέες σημασίες και νέες χρήσεις του χώρου και της ιστορίας που πριν κατελάμβαναν οι βιομηχανίες. Το ελάχιστο της προσωπικής μνήμης έρχεται και καθρεφτίζεται στα μεγάλα βήματα της ιστορίας. Συχνά όμως μπορεί να χαθεί και η προστασία του είναι ένα μεγάλο στοίχημα. Το να υπάρξει δηλαδή χώρος για το υπόλοιπο της μεγάλης “ιστορίας”, για τους ανθρώπους. Αυτό γίνεται πιο δύσκολο όταν υπάρχουν μεγάλης κλίμακας αλλαγές. Για παράδειγμα η ταυτότητα της πόλης του Φρέντρικσταντ ήταν συνδεδεμένη με τα τεράστια ναυπηγεία της που βρίσκονταν σε πολύ καίριο σημείο, στο σημείο που η πόλη ανοίγει στη θάλασσα. Τα ναυπηγεία είναι πλέον έρημα και η χρήση τους θα μπορούσε να καθορίσει το μέλλον της πόλης σε όλα τα επίπεδα. Είναι, δε, γνωστό στην πόλη πως το κέντρο της ανήκει σε ένα περιορισμένο αριθμό οικογενειών. Εδώ βγαίνει στην επιφάνεια ένα παράδοξο που υπάρχει σε πολλές πόλεις του κόσμου, αλλά λιγότερο ορατό: η μοίρα μιας πόλης αποφασίζεται από πολύ λίγους ανθρώπους κι αυτό καθιστά τους πολίτες ασήμαντους, σχεδόν κομπάρσους σε ένα παιχνίδι εκτός δημόσιας συζήτησης. Αρκεί η ιδιοκτησία για να περιγράψει την κυριότητα ενός κτιρίου ή μιας περιοχής όταν το νόημα της είναι τόσο καθοριστικό για όλους; Με άλλα λόγια ποια είναι τα αμοιβαία όρια του δημόσιου και του ιδιωτικού; Και επίσης πως θα ισορροπήσει το ελάχιστο της ανάμνησης με το τεράστιο της ιστορίας; Αν χαθεί το ένα θα γκρεμιστεί και το άλλο.

Τέτοια συναρπαστικά ερωτήματα δε μπορούν να απαντηθούν σε έναν τόπο, είναι παγκόσμια. Γι’ αυτό το λόγο και μόνο η διατύπωση και μόνο η κατανόηση του προβλήματος είναι ένα τεράστιο βήμα που μας οδηγεί πέρα από το Φρέντρικσταντ. Μπορείς να είσαι σε ένα μέρος και να ατενίζεις νοερά τον κόσμο ολόκληρο.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Η επίμονη δουλειά με θέμα την Αθήνα προκάλεσε το εύλογο  ερώτημα αν μπορεί να γίνει μια «Επίσκεψη» κάπου αλλού. Σε πόλεις για τις οποίες δεν υπάρχουν αναμνήσεις και εμπειρίες. Η ανάγκη να σκύψουμε πάνω στο φαινόμενο της πόλης γίνεται πιεστική. Σε συζητήσεις ή και σε δημόσιες συναντήσεις εκτός Ελλάδος το παραπάνω ερώτημα έμπαινε συχνά. Η απάντηση ήταν πως γίνεται αλλά χρειάζεται χρόνος και έρευνα αλλά χωρίς εκτεταμένη δοκιμή, αυτό παρέμενε μια εκτίμηση. Έτσι, η πρόκληση ήταν μεγάλη όταν έγινε η πρόσκληση να γίνουν δύο «διαδρομές» σε δύο πόλεις της επαρχίας Όστφολντ (Østfold) στην νοτιοανατολική Νορβηγία, το Μος και το Φρεντρικσταντ. Πόλεις που έχασαν την, ενίοτε τεράστια, βιομηχανική τους δραστηριότητα και τώρα περνάνε κρίση ταυτότητας. Αποφασίσαμε πως έπρεπε να οργανώσουμε μια διαδικασία που θα είχε “αξία” σε κάθε της βήμα, το “έργο” θα βρισκόταν σε όλες τις πτυχές αλλά θα ενεργοποιούνταν από την διαδρομή που αποτελούσε όχι τον στόχο αλλά την αφορμή του εγχειρήματος. Ξεκινήσαμε με έναν γενικό προγραμματισμό που περιλάμβανε συναντήσεις με ανθρώπους διαφορετικών κοινωνικών ομάδων και ηλικιών σε διαφορετικές συνθήκες, βόλτες σε μέρη που επέλεξαν, συναντήσεις για συζήτηση χωρίς αυστηρή ατζέντα σα να μην υπάρχει διακύβευμα και τέλος εργαστήρια όπου γινόταν περισσότερο εστιασμένη δουλειά. Σε κάθε περίπτωση χρειαζόταν και χρειάζεται πάντα, χρόνος με την πόλη με τους ανθρώπους, με τις συνθήκες, με το κλίμα. Χρειαζόταν να σταθούμε μπροστά στην πόλη και να την αφουγκραστούμε, με την ιστορία και τις αναμνησεις να στέκονται και ενίοτε να συνομιλούν ισότιμα.


Το αναφέραμε ήδη μιλώντας για το Μος: “Η δουλειά μας έχει πάντα σαν εκκίνηση την κατανόηση. Με όλες τις πιθανές ερμηνείες του όρου. Και σαν προορισμό, όσο κι αν αυτό ακούγεται παράξενο, την αγάπη, για τον τόπο. Και είναι παράξενο γιατί η αγάπη δεν κατασκευάζεται. Εντούτοις, η αγάπη, υπάρχει όπου υπάρχει ζωή ακόμη κι αν μοιάζει λιγοστή ακόμα κι αν έχει στρεβλή μορφή αν και τελικά ποιός θα ορίσει τη “σωστή” της εκδοχή; Τέλος η αγάπη, αν βρεθεί, μεταβιβάζεται. Από το ένα σώμα στο άλλο. Δεν μας ενδιαφέρει λοιπόν μια κατασκευή αλλά μια μεταβίβαση.”

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

Εδώ θα μπει το ημερολογιο (λιστα ακορντεόν με ημερομηνίες)